Het doel van Samenwerken aan Kunstwerken is om door middel van samenwerking bij te dragen aan het verkleinen, versnellen, versoberen, en verduurzamen van de kunstwerkopgave, waarmee we tevens de stabiliteit van het HWBP vergroten. Samenwerking staat centraal in onze aanpak. SK heeft verschillende evenementen georganiseerd om de waterschappen bijeen te brengen en ideeën te laten uitwisselen over overeenkomende opgaves en uitdagingen in bijvoorbeeld type kunstwerken, vergelijkbare omgevingskenmerken, gedeelde monumentale status, of een overeenkomend faalmechanisme. De voordelen van samenwerking zijn talrijk. Door samen te werken, kunnen we de opgave uit het HWPB beter aan. Samen krijgen we de opgave beter in beeld, kunnen we innovatiever ontwerpen, slimmer organiseren en mogelijk goedkoper realiseren. Bovendien leidt de samenwerking tot meer uitwisseling: we kunnen bij elkaar kijken, leren van elkaar en een beroep doen op elkaars ervaringen. Tot slot is de samenwerking met kennisinstellingen en marktpartijen hard nodig: zij ontwikkelen de kennis en kunde en beschikken over het ondernemerschap dat nodig is om onze opgave op tijd te voltooien.
Naast het organiseren van diverse Hansje-Brinker symposia en het verzorgen van meerdere themasessies op de Dijkwerkersdag, staan hieronder de meest recent georganiseerde evenementen van SK.
Kunstwerkenfestival - 10 april 2025 - Groot succes!
Op het terrein van Deltares was op 10 april jl. het Kunstwerkenfestival, georganiseerd door het projectteam Samenwerken aan Kunstwerken (SK). Een boeiend programma met mooie verhalen over samenwerken, verbinding en kennisuitwisseling.
SK is een innovatieproject van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) waarin waterschappen en het Rijk samenwerken aan de waterveiligheid van Nederland. Naast de dijken moeten ook de kunstwerken, o.a. sluizen, stuwen en gemalen, in de primaire kering versterkt worden. Ellen Tromp en Eric van der Meij van het Kernteam SK openden het festival met een paar prikkelende vragen om de bezoekers aan het denken te zetten. Diederik Aten, waterschapshistoricus van HHNK vertelde hoe Leeghwater 450 jaar geleden slimme en juiste keuzes voor het waterbeheer maakte die zowel binnen Nederland als over de landsgrenzen werden opgepikt, een schitterende vorm van kennisdeling en samenwerking. Na het mooie verhaal over het verleden volgde een tragikomische klimaatmusical van het theatergezelschap De Amazones die de groeiende polarisatie in de samenleving op de hak namen. Een staaltje theater dat je behoorlijk aan het denken zet.
Middagprogramma
Tijdens de lunch was er voldoende gelegenheid om na te praten over de voorstelling en kennis te delen. Vervolgens waren er drie interactieve sessies waar verder is gesproken over de thema's: Beoordelen 2.0, Slim Portfoliomanagement en Nieuwe Inzichten. De inhoud van deze interactieve sessies is onder dit bericht te vinden!
Na de interactieve sessies was het tijd voor de expert-tafels, waarbij onder het genot van een hapje en drankje verder werd gepraat over de verschillende thema's. Tenslotte werd een rondleiding gegeven door medewerkers van Deltares langs de verschillende experimentele faciliteiten die Deltares te bieden heeft, waaronder de Deltagoot, de Hydrohal en de Water- en Grondgoot.
De drie interactieve thema sessies:
Beoordelen 2.0
Niek Verdijck (Rijkswaterstaat) vertelde over de verschillende mogelijkheden die er zijn om een scherpere inschatting van de versterkingsopgave van de waterkerende kunstwerken te maken. Hierbij werd o.a. ingegaan op het verschil in beoordelen tussen de oude (LBO-1) en nieuwe (LBO-2) beoordelingsronde en het toepassen van nieuwe inzichten en kennis.
Martine Brinkhuis en Joost Breedeveld van het Kennisprogramma Natte Kunstwerken (KpNK) gingen verder op dit onderwerp. Veel waterschappen ervaren uitdagingen bij het beoordelen van natte kunstwerken, met name bij het vaststellen van de degradatie en de bijbehorende sterkte. Dit vormt een belangrijke oorzaak voor het afkeuren van veel bestaande kunstwerken. Het (KpNK) wil een bijdrage leveren aan het oplossen van dit kennishiaat door middel van zogenaamde leeropdrachten. Deze leeropdrachten zijn bedoeld om een brug te bouwen tussen wetenschappelijk onderzoek en de praktijk van (versterkings)projecten. Om tot bruikbare inzichten te komen, sterkere conclusies te trekken en het maken van tooling, is het belangrijk dat meerdere kunstwerken met vergelijkbare problematiek worden betrokken. Zo kunnen de uitkomsten breder toepasbaar zijn dan op slechts één specifiek object. Daarom wordt een oproep gedaan aan de waterschappen: werk samen en bundel casussen om gezamenlijk tot praktische oplossingen te komen!
Verdere besproken onderwerpen in deze sessie zijn:
- Is er op dit moment wel genoeg aandacht bij het realiseren van nieuwe kunstwerken om monitoring mogelijkheden te realiseren, zodat de staat van het kunstwerk over 100 jaar goed meetbaar is?
- Kennisdeling: Gemis aan overzicht van beschikbare kennis en ontwikkeling.
- Waar begin je?
- Hoe vind je het?
- Hoe ontdek je wat voor mij van nut kan zijn?
- Moet kennisdeling een standaard processtap worden binnen projecten?
Nieuwe Inzichten
Bij de interactieve sessie Nieuwe Inzichten kwamen 3 uiteenlopende onderwerpen aan bod. Allereerst vertelde Jonas Geise (WSP) over de Roadmap Duurzame Kunstwerken die in opdracht van SK is gemaakt. Dit is een stappenplan voor het integreren van duurzaamheid in de versterking van kunstwerken.
Verder vertelden Sannah Nagelkerken (Waterschap Limburg) en Wieger Blokland (RHDHV) over de versterking van Keersluis Mook en de varianten-analyse die hierbij toe is gepast. Tijdens de verkenningsfase was met de omgeving gecommuniceerd dat de keersluis volledig vervangen moest worden, maar tijdens de planuitwerkingsfase is men teruggekomen op deze beslissing en blijken een aantal versterkingsmaatregelen toch voldoende om de sluis te laten voldoen.
Tenslotte ging Karin Klein, Manager Projectbeheersing van HHNK, in op Pilot 7 Kunstwerken. Tijdens dit project werden 7 kunstwerken in het beheersgebied van HHNK in één project aanbesteedt. Hierbij werden de verkenningsfase, planuitwerkingsfase en realisatiefase in één keer aanbesteedt met behulp van een 3-fasencontract.
Slim Portfoliomanagement
Bij de sessie over Slim Portfoliomanagement gaf John Ebbelaar (Waterschap Rijn & IJssel) een toelichting over de optie om meerdere kunstwerken gezamenlijk in één programma te versterken, waarbij versterkingen ook vanuit andere invalshoeken dan waterveiligheid benaderd kunnen worden. Hierbij is ook ingegaan op het ‘Project Groot Onderhoud Waterkerende Kunstwerken’, wat een voorbeeld is van zo'n programma.
Vervolgens vertelde Colette O’Prinsen namens Rijkswaterstaat over de aanpak van Rijkswaterstaat rondom de clustering van sluizen en het maken van productiestraten om zo efficiënter en slimmer te werken door bijvoorbeeld het uniformeren van besturingssystemen en sluisdeuren. Bovendien heeft ze een toelichting gegeven over de verduurzaming die ze bij Rijkswaterstaat willen realiseren.
Tenslotte gaf Wouter Jan Klerk (Deltares) een toelichting over de veiligheidsrendement-methodiek bij kunstwerken. Hierbij besprak hij eerst de keuze tussen het afzonderlijk versterken van een kunstwerk buiten het dijkversterkingstraject of het integreren van het kunstwerk binnen het traject. De veiligheidsrendement-methodiek biedt de mogelijkheid om een goede afweging te maken of een kunstwerk beter versterkt kan worden tijdens een Beheer & Onderhoud-renovatie, of dat versterking beter aansluit bij een dijkversterkings-project. In deze deelsessie is uitgebreid gesproken over samenwerking, keuzes maken over de programmering, betrokkenheid van marktpartijen en aanpakken van kunstwerken naast een waterveiligheidsopgave.
Wil je meer weten over de onderwerpen, maar kon je er niet bij zijn? Dan nodigen we jullie uit om de video's te bekijken op de wiki-pagina: De Kunstwerkroute
Werksessie Betrouwbaarheid Sluiting – 20 februari 2025
Op 20 februari organiseerde het project Samenwerken aan Kunstwerken een werksessie over het faalmechanisme Betrouwbaarheid Sluiting. Ruim 25 deelnemers van diverse waterschappen gingen met elkaar in gesprek over actuele vraagstukken en knelpunten bij de beoordeling van kunstwerken. De bijeenkomst bood ruimte voor reflectie, kennisuitwisseling en het ophalen van behoeften voor samenwerking en ondersteuning. Ook hebben de aanwezigen een aantal presentaties gekregen die inzicht gaven in de problematiek.
De kennis over kunstwerken en de beoordeling ervan staat onder druk, doordat het aantal ervaren waterschappers geleidelijk afneemt. Enerzijds komt dit door vergrijzing, anderzijds doordat jongere collega’s minder geïnteresseerd zijn in het langdurig uitvoeren van dezelfde werkzaamheden. Zij wisselen vaker van taak en daarmee van werkaspect – een herkenbaar maatschappelijk fenomeen van deze tijd. Geconcludeerd kan worden dat het stimuleren en interesseren van waterschappers om kunstwerken ook als een uitdagend werkaspect te zien is/wordt noodzakelijk.
Belangrijke inzichten uit de dag:
- Pragmatisme gewenst: Veel deelnemers ervaren de huidige beoordeling als te theoretisch. Er is behoefte aan meer ruimte voor beheerdersoordeel, "expert judgement" en gezond verstand.
- Faalkansbegroting: Bij het faalmechanisme Betrouwbaarheid Sluiting is de standaard faalkansruimte 4%, wat resulteert in een strenge faalkanseis. Dit kan het lastig maken om het kunstwerk op dit mechanisme te laten voldoen. Tijdens de presentaties hebben de waterschappen het inzicht verkregen dat ze als beheerder vrij zijn om hiervan af te wijken (indien mogelijk).
- “Het verhaal van het kunstwerk” centraal: Naast cijfers moet ook de praktijkkennis over het functioneren van kunstwerken en hun onderhoudsstatus leidend zijn.
- Faalkans versus werkelijkheid: De berekende faalkans sluit in de praktijk soms niet aan bij het ervaren risico. Dit roept vragen op over de toepasbaarheid van de huidige methoden en leidt tot de suggestie om vaker te vertrouwen op een pragmatischer beheerdersoordeel als aanvullende of alternatieve benadering.
- Toetsfrequentie ter discussie: Waterschappen hanteren uiteenlopende frequenties voor testen en inspecties. Er is behoefte aan heroverweging van de richtlijnen (1x testen, 2x inspecteren per jaar).
- Samenwerking en kennisdeling cruciaal: Deelnemers gaven aan meer gebruik te willen maken van elkaars kennis, praktijkervaringen en draaiboeken, en toonden zich bereid om collega’s actief te ondersteunen. Platforms en netwerken bestaan, maar worden nog onvoldoende benut.
Vervolgbehoefte:
Deelnemers vragen om:
- Een open gesprek over 'best practices' en beoordelingsaanpakken
- Meer ondersteuning bij beoordeling en het toepassen van expert judgement
- Regie op kennisontwikkeling (ook m.b.t. historische kunstwerken en tooling). Het beoordelen van kunstwerken is nog niet volledig eenduidig en wordt niet door iedereen op eenzelfde wijze geïnterpreteerd. RWS is bezig om de richtlijnen scherper en eenduidiger te krijgen maar dat proces is nog niet afgerond en uit de bijeenkomst komt naar voren dat een goed uitgewerkte richtlijn met voorbeelden gaat helpen. De uitwerking van RWS met het adviesbureau loopt vertraging op door financiële dekkingsproblemen waarvoor het denkbaar is dat het HWBP een kleine bijdrage verstrekt zodat het dit jaar nog kan worden afgerond en daarmee beschikbaar gesteld kan worden aan de waterschappen.
- Duidelijkheid over beschikbare samenwerkingsverbanden en prioriteiten
Als SK hebben we in onze eindrapportage adviezen gekoppeld aan deze vervolgbehoeften in samenhang met het aspect van kennisdeling en kennisborging.
De dag werd als waardevol ervaren. De werksessie maakte duidelijk: de kracht zit in verbinding – tussen mensen, kennis en systemen.
